De Romeinse Limes in Zevenaar

Het Latijnse woord ‘limes’ (spreek uit 'lie-mes') betekende oorspronkelijk 'grenspad'. Later werd het woord synoniem met 'grens'. De Romeinse Limes is de grens van het Romeinse Rijk. En die loopt dwars door Nederland. De Romeinse Limes is daarmee het grootste archeologische monument van ons land. En ligt gedeeltelijk diep in de grond. Maar ook de Rijn is onderdeel van de Limes. In juli 2021 kreeg de Romeinse Limes de status van Werelderfgoed van UNESCO. En zo is er in Nederland een icoon van wereldformaat bij. Vanaf de nominatie voor de UNESCO Werelderfgoedlijst in december 2019 staat de voormalige noordgrens van het Romeinse Rijk in de belangstelling. Afgelopen eeuw zijn bij de zandwinning in de Bijland in Herwen veel bodemschatten uit de Romeinse tijd naar boven gekomen. Het Gelders Eiland heeft in deze geschiedenis een unieke positie. De gemeente Zevenaar is dan ook blij met en trots op de Werelderfgoedstatus.

Belangrijke archeologische vondsten in Bijlandse Waard

De bodem van de Bijland verbergt een belangrijke Romeinse aanwezigheid in ons gebied. Nabij de splitsing van de Rijn en de Waal stond met grote waarschijnlijkheid een Romeins fort, een zogenaamd Castellum. Bij het legerkamp lag een dorp, de vicus.
In Liemers Museum in Zevenaar en Museum Het Valkhof in Nijmegen kun je tal van archeologische vondsten uit het gebied bewonderen en je erover verwonderen, waartoe de Romeinen al is staat waren. In het Liemers Museum zijn veel archeologische vondsten uit de tijd van de Romeinen te bezichtigen, zoals zwaarden, mantelspelden, een altaarsteen en een beeldje van de godin Minerve. Het museum leert je ook meer over het Castellum en de waterwerken die zijn aangelegd in de strijd tegen de Germanen.

Carvium ad molem

Een van de Romeinse forten lag bij Herwen. Het droeg de naam ‘Carvium ad molem’, ofwel Herwen aan de dam. Dit gaat over de Drususdam. Drusus kwam in 12 v.Chr. in het Nederlands-Duitse rivierengebied en was de opperbevelhebber van de Romeinse legioenen die in Nijmegen, Xanten, Neuss en Keulen lagen. Hij was de adoptiefzoon van keizer Augustus en had als opdracht om het Germaanse gebied aan de overkant van de Rijn te onderwerpen aan het Romeinse gezag. Hij liet een dam bouwen op de splitsing van de Rijn en de Waal om meer rivierwater de Neder-Rijn in te sturen en zo de bevaarbaarheid voor troepen naar het noorden te verbeteren. Gaandeweg veranderde de loop van de rivieren en is de dam weggespoeld.

Verbeelden rijke Romeinse historie

Door de tijd en de veranderende loop van de Rijn is de Romeinse Limes in het landschap vrijwel onzichtbaar geworden. De gemeente Zevenaar werkt, samen met Erfgoed Gelderland, aan de verbeelding van de Romeinse historie in het landschap. Om de geschiedenis letterlijk en figuurlijk in beeld te krijgen. Kennis en vertellen over de rijke historie van het Gelders Eiland is waardevol voor de bewoners van nu. Ook is het voor bezoekers aantrekkelijk om te zorgen voor beleving en de mystiek van de Romeinse tijd.

In 1938 werd, bij de aanleg van de recreatieplas de Bijland, een bijzondere grafsteen gevonden. Deze grafsteen van Marcus Mallius is een van de bekendste Romeinse vondsten van Nederland. Op de grafsteen staat de inscriptie ‘begraven te Carvio ad molem’. Zo weten we de naam van het fort ‘Herwen aan de dam’ en de locatie van de Drususdam. De grafsteen is onderdeel van de collectie van Museum Het Valkhof. Een kopie van de grafsteen is in 2015 door de inwoners aan de dijk bij Herwen teruggeplaatst.

Extra inzet om de Limes te kunnen beleven

Samen met Erfgoed Gelderland is de gemeente Zevenaar een project gestart om de beleving van de Romeinse Limes te versterken. In samenspraak met een klankbordgroep zijn de plannen verder uitgewerkt. Een kunstenaar werkt aan een kunstwerk bij recreatieplas Bijland, zodat de geschiedenis van de Romeinse Limes hier tot leven komt. Verder is het plan om extra informatieborden en herkenbare picknickplaatsen te maken langs acht bestaande fiets- en wandelroutes. Vanzelfsprekend krijgt ook de promotie een impuls. Er komen trappalen en een vakantiedoeboek voor kinderen.

Aan de rand van het rijk

Aan de rand van het rijk is de naam van de fietsroute van 50 km langs de noordgrens van het Romeinse Rijk in Gelderland en een deel van Duitsland. De route start in Zevenaar en rijgt puzzelstukjes van de Romeinse Limes aaneen. Hierdoor krijg je een beeld van de rijkdom die de Romeinen achterlieten in de bodem van de Liemers en de Duffelt. De route is te bekijken en downloaden op de website van Spannende Geschiedenis.

Meer informatie over de Romeinen in Nederland en de Limes:

Landelijk

Regionaal/lokaal